Người cùng thời: Tôi đi đòi nợ Nguyễn Khải!

Tác giả : Lê Phú Khải (theo FB nhà văn Thái Kế Toại)
(Trích Chương 8 D- Hồi ký của nhà báo Lê Phú Khải)
Nguyễn Khải bảo tôi: “Nhà văn Việt Nam bị ba đứa nó khinh, thứ nhất là thằng lãnh đạo nó khinh, thứ hai là độc giả nó khinh, thứ ba là đêm nằm vắt tay lên trán… mình lại tự khinh mình!”
“Mình lại tự khinh mình” thì đau quá!!! Vì thế, tôi không lấy gì làm lạ, không ngạc nhiên tý nào khi đọc bài bút ký chính trị Đi tìm cái tôi đã mất của ông sau ngày ông từ trần ít lâu. Một con người mang tâm trạng suốt đời như thế mà vẫn phải sống, vẫn phải viết để tồn tại thì nhất định sẽ phải để lại một cái gì trước khi ra đi, để “cáo lỗi” với hậu thế. Nguyễn Khải chính là nỗi đau đớn trên hành tinh này của một người cầm bút và nhất định ông phải đi tìm “cái tôi” đã mất ở thế giới bên kia (Lê Phú Khải)
KD: Tình cờ đọc được stt này hay quá trên FB nhà văn Thái Kế Toại, cựu đại tá AN, của nhà báo Lê Phú Khải. Bỏ qua những lùm xùm không đáng có vừa xảy ra ở Văn đoàn Độc lập, đây là một chương viết rất hay về nhà văn Nguyễn Khải. Một con người được Giải thưởng HCM- giải thưởng đỉnh cao về văn học nghệ thuật, mà hóa ra cuối đời, day dứt đến không chịu nổi, phải “Đi tìm cái tôi đã mất”
Thực lòng, vừa thấy ái ngại vì sâu thẳm nỗi đau của một người cầm bút- chưa bao giờ là chính mình. Vừa thấy đáng trách- vì thế cũng quá hèn, không chỉ cơm áo vợ con, mà cũng là ham hố quyền lực và danh vọng. Lại vừa thấy ái ngại- vì số phận người cầm bút của một thời cuộc mà sự thật (và chỉ sự thật mà thôi) luôn phải “ẩn trốn”, bản ngã cá nhân, cái tôi bị nhấn chìm dưới những thứ lý luận, những tư tưởng tưởng đâu là cao siêu- thật ra, khiến sự thăng hoa sáng tạo không bao giờ ngóc đầu lên nổi
Khóc cho ông và cho cả nhiều cây bút, thua ông ở chỗ không dám nói thật- Đi tìm cái tôi đã mất!
Xin đăng lên để bạn đọc chia sẻ.
————-     
Ngày 15-3-2008 Nguyễn Khải qua đời. Các báo quốc doanh nhất loạt đưa tin Đại tá nhà văn quân đội Nguyễn Khải đã qua đời. Điện thoại bàn nhà tôi réo liên hồi.
Người ta muốn tôi viết bài về Nguyễn Khải. Sự nghiệp văn chương của Dông thì cái giải thưởng Hồ Chí Minh đã nói đầy đủ. Người ta muốn có những “kỷ niệm”, những câu chuyện về cuộc đời, về nghiệp văn của ông để… báo bán chạy hơn. Tôi từ chối. Thấy tôi từ chối đến mấy lần, bà xã nhà tôi bảo: “Thôi thì người ta nhờ, ông viết cho người ta. Ông cũng quen Nguyễn Khải mà”.
Tôi biết viết gì cho báo chí quốc doanh về Nguyễn Khải, nhà văn mà tôi đã từng nghe tiếng thở dài não nề của ông qua năm tháng?
Nguyễn Khải bảo tôi: “Nhà văn Việt Nam bị ba đứa nó khinh, thứ nhất là thằng lãnh đạo nó khinh, thứ hai là độc giả nó khinh, thứ ba là đêm nằm vắt tay lên trán… mình lại tự khinh mình!”
“Mình lại tự khinh mình” thì đau quá!!! Vì thế, tôi không lấy gì làm lạ, không ngạc nhiên tý nào khi đọc bài bút ký chính trị Đi tìm cái tôi đã mất của ông sau ngày ông từ trần ít lâu. Một con người mang tâm trạng suốt đời như thế mà vẫn phải sống, vẫn phải viết để tồn tại thì nhất định sẽ phải để lại một cái gì trước khi ra đi, để “cáo lỗi” với hậu thế. Nguyễn Khải chính là nỗi đau đớn trên hành tinh này của một người cầm bút và nhất định ông phải đi tìm “cái tôi” đã mất ở thế giới bên kia. Theo tôi, bài bút ký chính trị đó là bản án nghiêm khắc nhất, sâu sắc nhất cho tội ác của chế độ toàn trị đối với giới cầm bút ở nước ta thời Cộng sản. Phương Tây đi trước phương Đông về thể chế văn minh, đã đặt tên cho giới nhà văn là “personnel littéraire” trong đó danh từ “personnel” (giới) không ngẫu nhiên mà trùng với tính từ “personnel” (mang tính cá nhân). Cái “pẹc” (personnel) mà Chế Lan Viên hay dùng để ca ngợi cái cá nhân, cái tôi… của nhà văn làm nên sự khác biệt, làm nên cái riêng, phong cách của một cây bút, đã bị chế độ toàn trị biến thành bày đàn thì còn gì là văn chương chữ nghĩa. Vậy mà cả đời phải cầm bút trong một thể chế bày đàn như thế, Nguyễn Khải đau là phải. Không đau mới lạ…
Nguyễn Khải khi còn ở đường Nguyễn Kiệm, tôi đến chơi, thấy nhà cao cửa rộng, phòng khách sang trọng, tôi khen rối rít. Ông tâm sự, thằng con trai đang làm ngành hàng không, lương mười mấy triệu một tháng, nó bỏ, ông lo lắm. Nó nói hết giờ chỉ ngồi tán gẫu phí sức lực của nó, nên nó ra kinh doanh và giàu có. Căn nhà to tát này là của nó.
Ở cái nhà như cái lâu đài thế mà ông chỉ nói chuyện buồn. Buồn lắm. Ông kể: “Thằng con tôi hay đi mua sách về đọc. Mẹ nó mắng: Sách của bố mày đầy ra đấy, sao không đọc mà phải đi mua. Nó nói: Sách của bố viết không đọc được! Mẹ nó mắng: Không viết thế thì lấy cứt mà ăn à (!)” Tôi nghe đến đấy thấy… choáng quá! Tôi không ngờ Nguyễn Khải có thể nói ra điều đó với tôi và ông bạn tôi là giáo viên Văn, dạy chính những bài văn của ông trong sách giáo khoa. Cái thứ văn nếu “không viết thế thì lấy cứt mà ăn…”! Chính anh bạn này đã đưa tôi đến chơi với Nguyễn Khải ở ngôi nhà sang trọng này. Dằn vặt, đau khổ đến tận cùng nên nhà văn mới thốt ra những lời như thế.
Dịp kỷ niệm 50 báo Văn Nghệ của Hội Nhà văn, sau khi tổ chức ở Hà Nội, còn đươc tổ chức ở TPHCM, tại dinh Thống Nhất. Là cộng tác viên của báo, tôi cũng được mời. Tôi gặp Nguyễn Khải và nói với ông rằng, tôi có đọc trên báo Văn Nghệ một bài mô tả một ông nhà văn nổi tiếng chuyên đi về Thái Bình, viết về Thái Bình… rồi đặt câu hỏi: Vậy mà sự kiện bạo loạn ở Thái Bình xảy ra rung chuyển dư luận trong ngoài nước, không biết trước đó ông nhà văn nổi tiếng kia đã nghe được cái gì, thấy được cái gì mà chẳng thấy ông báo trước được gì… Tôi bảo Nguyễn Khải: “Rõ ràng là người ta chỉ trích anh đấy!” Nguyễn Khải nghe tôi nói chỉ cười rồi bỏ đi. Anh bạn biên tập viên báo Văn Nghệ trong ban tổ chức buổi lễ đứng ngay cạnh tôi, khi Nguyễn Khải đi rồi, anh bảo tôi: “Bài đó chính Nguyễn Khải viết, ông ấy đến toà soạn năn nỉ bọn tôi đăng. Ông ấy nói: Thôi thì mình chửi mình trước đi, người ta thương, sau này không chửi nữa”.
Ít lâu sau Nguyễn Khải lại dọn về ngôi nhà bảy tầng lầu ở đường Tôn Đản Quận 4. Nhà đó cũng của con trai ông mới xây. Đây là một trong những nhà tư nhân có cầu thang máy sớm nhất ở TPHCM. Ngôi nhà này là văn phòng công ty của con ông. Anh ta để bố ở trên tầng 7, có sân thượng rộng, thoáng mát. Khi tôi đến, anh chàng bảo vệ công ty mặc đồng phục như cảnh sát, nhìn tôi từ đầu đến chân rồi hất hàm hỏi: “Kiếm ai?” Tôi nói: “Kiếm ông Nguyễn Khải, bố của ông chủ anh.” Y hỏi: “Kiếm có việc gì?” Tôi nói: “Anh báo với ông Nguyễn Khải là, tôi là Lê Phú Khải kiếm ông Nguyễn Khải để… đòi nợ!” Tay bảo vệ vội vào phòng thường trực gọi điện.
Khi lên đến lầu 7 rồi, tôi bảo Nguyễn Khải: “Tôi đến để đòi nợ bài ông hứa viết cho tạp chí Nghề Báo đây!”. Nguyễn Khải chưa cho tôi về ngay, giữ ở lại ăn trưa và bảo tôi nằm xuống sàn… nói chuyện như mọi lần. Đó là cách tiếp khách quen thuộc của ông. Hai người (nếu là ba người cũng thế) nằm xuống sàn, đấu đầu vào nhau thành một hàng thẳng… mà nói chuyện. Theo Nguyễn Khải thì nằm như thế nói chuyện được lâu, đỡ mỏi lưng.
Hôm đó Nguyễn Khải nói với tôi: “May quá ông ạ! Bữa trước ông Nguyên Ngọc đến đây, nếu nó đưa ông ấy lên phòng khách ở lầu 3 thì tôi xấu hổ không biết chui vào đâu!” Tôi hỏi: “Vì sao?” Nguyễn Khaỉ trả lời: “Vì ở lầu 3 tôi có treo cái bằng giải thưởng Hồ Chí Minh. Ông Nguyên Ngọc mà không được giải thuởng HCM mà tôi lại được thì xấu hổ quá!” Ngẫm nghĩ môt lúc ông nói: “Nguyên Ngọc quyết liệt lắm, tôi không thể có cái quyết liệt ấy. Tôi hèn lắm!”
Nguyễn Khải là thế. Một nhà văn tên tuổi như ông mà nhận mình hèn thì ông không hèn chút nào. Ít nhất ông cũng là một con người chân thực, có liêm sỉ. Bút ký Đi tìm cái tôi đã mất của ông là một áng văn bất hủ. Một “hiện thực muốn có” bên cạnh một hiện thực “không muốn có” là nền văn học hiện thực XHCN xuất hiện ở Việt Nam thời Cộng sản. Người ta hay nói đến một “chủ nghĩa hiện thực không bờ bến”… phải chăng…
Nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã đến viếng ông. Khi người ta bảo không còn chỗ trong nghĩa trang thành phố để an táng ông, ông Kiệt đã nói: “Lấy xuất của tôi cho Nguyễn Khải”(!)
Viết thêm:
Liệu tôi có thể viết cho các báo quốc doanh những câu chuyện kể trên hay không? Vì thế, khi đọc những bài “khóc” Nguyễn Khải trên báo, tôi thấy nó nhạt nhẽo, vô duyên và dối trá. Trừ một bài của nhà báo Vu Gia là tôi thấy đọc được.
– – – – –
MỤC LỤC:
Lời nói đầu
Ch 1. Hà nội, nơi tôi sinh ra
Ch 2. Đi tản cư lên Chí Chủ, Phú Thọ
Ch 3. Hai lần “thi trượt” nhưng số phận vẫn mỉm cười với tôi
Ch 4. Đời sinh viên
Ch 5. Những chuyện kể của tướng Qua
Ch 6. Chín năm dạy học ở thôn quê
Ch 7. Ba mươi tám năm làm báo “lề phải” và “lề trái”
7a. Những năm ở Đài TNVN và Đài Truyền hình TW
7b. Ba năm ở Đài Phát thanh Tiền Giang
7c. Trở về Đài Tiếng nói VN
7d. Mátxcơva không tin vào nước mắt (tên 1 cuốn phim LX)
7đ. Ba ông họ Võ: Võ Nguyên Giáp, Võ Văn Kiệt, Võ Viết Thanh
7e. Nguyễn Hà Phan, bi hay hài?
7g. Quảng Châu, Thâm Quyến, Hồng Công, Ma cao… và cuộc thử nghiệm…
7h. Người kéo nhị ở quận 19 thành Paris
7i. Những người nông dân tiên tiến ở ĐBSCL
7k. Mặt thật của các Tổng biên tập
7l. Lời ai điếu cho một nền báo chí nô bộc
7m. Đôi bài “ lề dân”: Thư ngỏ của một công dân, Nước Việt của ai, Khổng Tử và những cơn sốt…
Ch 8. Người cùng thời:
8a. Chú Bảy Trân
8b. Nguyễn Khắc Viện
8c. Chế lan Viên
8d. Nguyên Ngọc
8đ. Nguyễn Khải
8e. Sơn Nam
Ch 9. “Chấm phá” chân dung những nhà dân chủ:
9a. Nguyễn Kiến Giang
9b. Hà Sỹ Phu
9c. Hoàng Hưng
9d. Dương Thu Hương
9đ. Tô Hải
9e. Phạm Đình Trọng
9g. Những gương mặt trẻ
Ch 10. Cuộc biểu tình ngày 9/12/2012
Thay lời kết

Warzone không kìm được nước mắt khi ăn cơm bụi kể về một thời cả ngày chỉ dám ăn 1 bữa trưa
Saturday August 17, 2019

Thế mới hiểu được nghị lực vươn lên của Warzone mạnh mẽ như thế nào. Warzone – Đoàn Văn Ngọc Sơn, cựu thành viên của đội tuyển LOL EVOS Esports mới đây vừa cho ra đời đoạn vlog mới nhất trên Kênh Youtube cá nhân. Nhưng đặc biệt ở chỗ, vlog này không hề liên quan chút nào […]

The post Warzone không kìm được nước mắt khi ăn cơm bụi kể về một thời cả ngày chỉ dám ăn 1 bữa trưa appeared first on Bong88 Club.

Trúng số độc đắc 32 tỷ, cặp vợ chồng nhiều lần trì hoãn nhận tiền vì chưa rảnh: Nhà bao việc!
Saturday August 17, 2019

Chưa cần tiền ngay nên dù trúng 10 triệu tệ (32 tỷ đồng), cặp vợ chồng Trung Quốc nửa tháng sau mới đến nhận. Một buổi tối cách đây nửa tháng, ông Tiểu Tượng ở thành phố Cù Châu, tỉnh Chiết Giang, so sánh kết quả xổ số như thường lệ. Biết mình trúng giải […]

The post Trúng số độc đắc 32 tỷ, cặp vợ chồng nhiều lần trì hoãn nhận tiền vì chưa rảnh: Nhà bao việc! appeared first on Bong88 Club.